Vi, Vim, gVim i Neovim

Vi, Vim, gVim i Neovim należą do tej samej rodziny modalnych edytorów, ale różnią się zakresem funkcji i konfiguracji. Na minimalnym serwerze vi może wskazywać na różne implementacje, dlatego przed założeniem konkretnego zestawu funkcji warto sprawdzić vi --version, vim --version albo nvim --version.

Powiązane tematy: Debian - shell, FreeBSD - shell, SSH i zdalna administracja oraz Visual Studio Code.

1. Jak sprawdzić, z czym pracujesz

Na różnych systemach polecenie vi może uruchamiać klasyczne vi, Vim w wariancie minimalnym albo inną zgodną implementację.

Sprawdzenie:

command -v vi vim gvim nvim
vi --version
vim --version
nvim --version

Nie zakładaj, że vi na każdym serwerze ma ten sam zestaw funkcji.

2. Czego używać i kiedy

vi

Uruchomienie:

vi plik.conf

Używaj go przede wszystkim jako:

• treningu bazowego vi,
• edytora awaryjnego,
• przygotowania do pracy na minimalnych systemach,
• sposobu na poprawienie configu przez SSH,
• wspólnego mianownika dla świata Unix/Linux.

To nie jest oryginalny historyczny vi, lecz zachowuje jego podstawowy model pracy.

vim

Uruchomienie:

vim plik.txt

Pełny Vim działający w terminalu.

W porównaniu z vi dostajesz m.in.:

• lepsze kolorowanie składni,
• więcej opcji,
• więcej komend,
• bufory,
• splity,
• taby,
• makra,
• pluginy,
• rozbudowaną konfigurację.

Do normalnej pracy w CLI jest wygodniejszy od minimalnego vi.

gvim

Uruchomienie:

gvim plik.txt

To pełny Vim w graficznym oknie.

Dostajesz:

• normalne okno GTK,
• obsługę myszy,
• integrację ze schowkiem systemowym,
• menu,
• łatwiejsze korzystanie na GNOME/KDE.

Wewnątrz nadal jest to Vim i obowiązuje ten sam model:

NORMAL -> INSERT -> NORMAL

oraz te same komendy typu:

i
Esc
dd
:w
:wq

nvim

Uruchomienie:

nvim plik.txt

Neovim to nowoczesny fork Vima.

Podstawowa obsługa pliku jest praktycznie taka sama jak w Vimie:

i
Esc
dd
yy
p
:w
:q
/

Największe różnice pojawiają się później:

• nowocześniejsza architektura,
• Lua do konfiguracji,
• LSP,
• Tree-sitter,
• współczesny ekosystem pluginów,
• łatwiejsze budowanie terminalowego IDE.

Do prostego edytowania configu różnica między Vimem a Neovimem jest niewielka.

3. Najważniejsza rzecz: tryby

Edytory z rodziny vi są modalne.

Po uruchomieniu pliku jesteś zwykle w trybie:

NORMAL

W nim klawisze są poleceniami.

Aby zacząć pisać:

i

Przechodzisz do:

INSERT

Aby wrócić:

Esc

Podstawowy rytm pracy:

NORMAL
  |
  | i
  v
INSERT
  |
  | Esc
  v
NORMAL

Jeżeli nie wiesz, w jakim jesteś trybie:

Esc

To najbezpieczniejszy odruch.

4. Otwieranie plików

vi plik.txt
vim plik.txt
gvim plik.txt
nvim plik.txt

Plik systemowy:

sudo vi /etc/example.conf

Nowy plik:

vim nowy.txt

Jeśli nie istnieje, zostanie utworzony przy zapisie.

5. Zapis i wyjście

Najważniejsze polecenia:

:w

zapisz plik.

:q

wyjdź.

:wq

zapisz i wyjdź.

:q!

wyjdź bez zapisywania zmian.

Najbezpieczniejszy schemat:

Esc
:wq
Enter

Jeśli zrobiłeś bałagan i chcesz porzucić wszystko:

Esc
:q!
Enter

Alternatywnie:

ZZ

w trybie NORMAL zapisuje plik i wychodzi.

Do nauki lepiej jednak używać:

:wq

6. Wchodzenie w tryb pisania

i

i

Insert - pisz przed kursorem.

a

a

Append - pisz za kursorem.

I

I

Pisz od początku tekstu w bieżącej linii.

A

A

Pisz na końcu bieżącej linii.

o

o

Utwórz nową linię poniżej i zacznij pisać.

O

O

Utwórz nową linię powyżej i zacznij pisać.

Najbardziej praktyczne na początku:

i
a
o
O

7. Poruszanie kursorem

Możesz używać strzałek.

Klasyczne sterowanie vi:

h   lewo
j   dół
k   góra
l   prawo

Przydatniejsze ruchy:

w   następne słowo
b   poprzednie słowo
e   koniec słowa

Początek i koniec linii:

0   początek linii
^   pierwszy niepusty znak linii
$   koniec linii

Początek i koniec pliku:

gg  początek pliku
G   koniec pliku

Konkretny numer linii:

50G

przejdź do linii 50.

W Vimie i Neovimie możesz również:

:50

8. Przewijanie

Ctrl-f   ekran w dół
Ctrl-b   ekran w górę
Ctrl-d   pół ekranu w dół
Ctrl-u   pół ekranu w górę

Na początku możesz zwyczajnie używać Page Up / Page Down, jeśli terminal poprawnie je obsługuje.

9. Usuwanie

Usuń znak pod kursorem:

x

Usuń całą linię:

dd

Usuń kilka linii:

3dd

Usuń słowo:

dw

Usuń od kursora do końca linii:

d$

Ważna zasada:

d + ruch

czyli:

dw   delete word
d$   delete to end of line

10. Cofanie i ponawianie

Cofnij:

u

Ponów:

Ctrl-r

W minimalnym vi / vim.tiny nie wszystkie zaawansowane mechanizmy undo muszą być tak rozbudowane jak w pełnym Vimie lub Neovimie.

11. Zmiana istniejącego tekstu

Zmiana słowa:

cw

Vim usuwa fragment i automatycznie przechodzi do INSERT.

Zmiana całej linii:

cc

Zmiana od kursora do końca linii:

C

Zastąp pojedynczy znak:

r

Przykład:

rX

zamieni znak pod kursorem na X.

12. Kopiowanie i wklejanie

W terminologii Vima kopiowanie to yank.

Kopiuj linię:

yy

Wklej:

p

Wklej przed kursorem:

P

Kopiuj słowo:

yw

Kopiuj kilka linii:

3yy

Usuń linię i wklej ją gdzie indziej:

dd

przejdź w inne miejsce:

p

W Vimie usuwanie również trafia do rejestru, dlatego dd + p działa jak wytnij/wklej.

13. Wyszukiwanie

Szukaj w dół:

/tekst

potem:

Enter

Następny wynik:

n

Poprzedni wynik:

N

Szukaj w górę:

?tekst

Przykład:

/PermitRootLogin

Bardzo przydatne w długich configach.

14. Zamiana tekstu

Zamiana pierwszego wystąpienia w bieżącej linii:

:s/stare/nowe/

Wszystkie wystąpienia w bieżącej linii:

:s/stare/nowe/g

W całym pliku:

:%s/stare/nowe/g

Z potwierdzeniem każdej zamiany:

:%s/stare/nowe/gc

To działa w pełnym Vimie i Neovimie.

W minimalnym vim.tiny część bardziej zaawansowanych możliwości może być ograniczona.

15. Liczby przed komendami

Wiele poleceń można poprzedzić liczbą.

Przykłady:

5j

pięć linii w dół.

3w

trzy słowa naprzód.

4dd

usuń cztery linie.

10x

usuń dziesięć znaków.

To jeden z najbardziej użytecznych mechanizmów vi.

16. Tryb VISUAL

Pełny Vim i Neovim mają tryb zaznaczania.

v

zaznaczaj znakami.

V

zaznaczaj całymi liniami.

Potem:

d   usuń
y   kopiuj
c   zmień

Przykład:

V
j
j
d

zaznaczy kilka linii i je usunie.

vim.tiny może mieć bardziej ograniczony zestaw funkcji niż pełny Vim.

17. Powtarzanie ostatniej zmiany

W Vimie i Neovimie:

.

powtarza ostatnią zmianę.

Przykład:

• zmieniłeś jedno słowo,
• przechodzisz do kolejnego podobnego miejsca,
• naciskasz ..

To bardzo charakterystyczna i potężna funkcja Vima.

18. Praca z nawiasami

Skok między pasującymi nawiasami:

%

Działa m.in. dla:

()
[]
{}

Przydatne w kodzie i plikach konfiguracyjnych.

19. Operacje „wewnątrz” elementu

To jest już bardziej Vim niż klasyczne minimum vi.

Przykład:

ci"

change inside quotes.

Masz:

name="old"

ustawiasz kursor wewnątrz old:

ci"

i wpisujesz nową wartość.

Podobnie:

ci(
ci[
ci{

Usuń wnętrze:

di"
di(
di[
di{

Bardzo wygodne w Vimie i Neovimie.

20. Kilka plików

Vim / Neovim

Otwórz inny plik:

:e plik.txt

Lista buforów:

:ls

Następny bufor:

:bn

Poprzedni:

:bp

gVim

To samo działa w GUI.

vi / vim.tiny

Do prostych operacji lepiej traktować go jako edytor jednego pliku.

21. Splity

Pełny Vim / gVim / Neovim:

Poziomy:

:split plik.txt

krócej:

:sp plik.txt

Pionowy:

:vsplit plik.txt

krócej:

:vsp plik.txt

Przełączanie między oknami:

Ctrl-w h
Ctrl-w j
Ctrl-w k
Ctrl-w l

22. Tab-y

Pełny Vim / gVim / Neovim:

Nowy tab:

:tabnew

Otwórz plik w tabie:

:tabedit plik.txt

Następny tab:

gt

Poprzedni:

gT

W Vimie tab nie jest dokładnie tym samym, czym tab w Sublime czy przeglądarce. Jest raczej zestawem okien.

23. Uruchamianie poleceń shella

Pełny Vim / Neovim:

:!ls

:!git status

:!make

:!go test ./...

Powrót następuje po zakończeniu komendy.

Można również uruchomić shell:

:shell

Powrót:

exit

24. Numery linii

W Vimie / gVim / Neovim:

:set number

Wyłącz:

:set nonumber

Numery względne:

:set relativenumber

Przydatne do poleceń takich jak:

5j
3dd

25. Kolorowanie składni

Pełny Vim:

:syntax on

Neovim domyślnie zapewnia nowoczesne mechanizmy highlightingu i może być dodatkowo rozbudowany przez Tree-sitter.

gvim korzysta z tego samego mechanizmu co Vim, tylko renderuje go w GUI.

vim.tiny ma mniej funkcji niż pełny Vim.

26. Schowek systemowy

To ważne przy GUI.

gVim

Najwygodniejszy z całej rodziny Vima pod kątem klasycznego desktopowego schowka.

pełny Vim

Jeśli build ma obsługę clipboardu:

"+y

kopiuje do schowka systemowego.

"+p

wkleja ze schowka systemowego.

Sprawdzenie:

vim --version | grep clipboard

Neovim

Potrafi integrować się ze schowkiem systemowym, ale w środowisku Wayland/X11 może wymagać odpowiedniego programu pomocniczego, np. wl-clipboard.

vi / vim.tiny

Nie traktuj go jako narzędzia do wygodnej pracy ze schowkiem GUI.

27. Konfiguracja

vi / vim.tiny

Do treningu nie konfiguruj.

Ma przypominać środowisko minimalne.

Vim / gVim

Główny config:

~/.vimrc

Przykład:

set number
set tabstop=4
set shiftwidth=4
set expandtab
syntax on

gVim może dodatkowo używać:

~/.gvimrc

Neovim

Nowoczesny config:

~/.config/nvim/init.lua

lub starszy styl:

~/.config/nvim/init.vim

Przykład Lua:

vim.opt.number = true
vim.opt.tabstop = 4
vim.opt.shiftwidth = 4
vim.opt.expandtab = true

28. Najważniejsze różnice

29. Co warto znać absolutnie na pamięć

Jeżeli masz znać tylko minimum do pracy z configiem:

i       pisz
a       pisz za kursorem
o       nowa linia poniżej
O       nowa linia powyżej

Esc     wróć do NORMAL

h       lewo
j       dół
k       góra
l       prawo

0       początek linii
$       koniec linii
gg      początek pliku
G       koniec pliku

x       usuń znak
dd      usuń linię
u       cofnij

/tekst  szukaj
n       następny wynik

:w      zapisz
:q      wyjdź
:wq     zapisz i wyjdź
:q!     wyjdź bez zapisu

30. Minimum trochę wygodniejsze

Kiedy podstawy wejdą w ręce, dodaj:

w       następne słowo
b       poprzednie słowo
dw      usuń słowo
cw      zmień słowo
yy      kopiuj linię
p       wklej
Ctrl-r  redo
.       powtórz zmianę

To już wystarcza do bardzo sprawnej edycji configów.

31. Typowy scenariusz edycji configu

Otwierasz:

sudo vi /etc/example.conf

Szukasz:

/hostname
Enter

Przechodzisz do odpowiedniego miejsca.

Edytujesz:

i

lub:

cw

Po zmianie:

Esc

Zapisujesz:

:w
Enter

Jeśli wszystko jest OK:

:q
Enter

albo od razu:

:wq
Enter

Jeśli coś poszło źle:

:q!
Enter

32. Najważniejszy model mentalny

Nie myśl:

Vim = dziwny Notatnik

Lepiej:

NORMAL = wydaję polecenia
INSERT = wpisuję tekst

Typowa operacja:

i
tekst
Esc
:wq

Po kilku dniach Esc zaczyna działać automatycznie.

33. Którego używać na co

Na obcym/minimalnym systemie:

vi

Na swoim Debianie w CLI:

nvim

lub:

vim

Jeżeli chcesz klasycznego Vima w GUI:

gvim

Jeżeli chcesz rozwijać własne nowoczesne środowisko programistyczne:

nvim

Dobra praktyka:

naucz się języka vi
używaj narzędzia, które jest najwygodniejsze

Dzięki temu potrafisz pracować zarówno na gołym FreeBSD przez SSH, jak i w pełnym środowisku desktopowym.

34. Ściąga końcowa

TRYBY
i       INSERT
Esc     NORMAL

RUCH
h j k l
w b
0 $
gg G

EDYCJA
x       usuń znak
dd      usuń linię
dw      usuń słowo
cw      zmień słowo
yy      kopiuj linię
p       wklej
u       undo
Ctrl-r  redo

SZUKANIE
/tekst
n
N

ZAPIS
:w
:q
:wq
:q!

PRZYDATNE
o       nowa linia poniżej
O       nowa linia powyżej
.       powtórz zmianę
%       pasujący nawias

PEŁNY VIM / NVIM
:e plik
:ls
:bn
:bp
:sp plik
:vsp plik
:tabedit plik
:!polecenie

Najważniejsze dwa zestawy ratunkowe:

Esc
:wq
Enter

oraz:

Esc
:q!
Enter

Oficjalne źródła

• Vim documentation: https://www.vim.org/docs.php
• Neovim documentation: https://neovim.io/doc/