20 współczesnych języków programowania, które warto znać

Nie istnieje jeden „najlepszy język programowania”. Python, JavaScript, C, Go czy Rust rozwiązują inne problemy, działają w innych środowiskach i mają inne kompromisy.

Ten artykuł nie jest rankingiem od najlepszego do najgorszego. To praktyczny przekrój 20 języków, które w 2026 roku są realnie używane zawodowo albo mają aktywną, istotną niszę.

Dla każdego języka zobaczymy:

• czym jest,
• kto go rozwija,
• gdzie się go używa,
• jak zainstalować środowisko na Windowsie,
• jak zainstalować środowisko na macOS,
• jak zainstalować środowisko na Linuxie, z Debianem jako głównym przykładem,
• jak sprawdzić instalację,
• jak uruchomić albo skompilować program,
• jak wygląda ta sama prosta gra „zgadnij liczbę od 0 do 100”.

Wspólny przykład pozwala szybko porównać składnię i sposób pracy z językiem.

Ten tekst jest przeglądem, nie pełnym kursem. Tam, gdzie TechHandbook ma już osobny materiał, znajdziesz bezpośredni link do rozwinięcia tematu.

Przydatne materiały ogólne:

• Debian - desktop i serwer
• Debian - shell
• Visual Studio Code
• GitHub

Szybka mapa

Zanim zaczniemy: trzy rodzaje „instalacji”

W praktyce środowisko programistyczne instaluje się na kilka sposobów.

1. Pakiet systemowy

Przykład Debiana:

sudo apt install python3

Zaleta: prostota.

Wada: wersja w stabilnej dystrybucji może być starsza niż najnowsze wydanie projektu.

2. Oficjalny instalator lub SDK

Przykład Windowsa:

pobierz instalator -> uruchom -> dodaj narzędzia do PATH

Tak instaluje się często m.in. JDK, Go, Swift czy .NET.

3. Menedżer wersji

Przykłady:

rustup
juliaup
SDKMAN!
Coursier

To wygodne rozwiązanie, jeśli chcesz mieć kilka wersji języka lub łatwo aktualizować toolchain.

1. Python

Co to jest

Python jest dynamicznie typowanym językiem wysokiego poziomu, zaprojektowanym z naciskiem na czytelność.

Rozwijają go Python Software Foundation i społeczność Python Core Developers.

Gdzie się go używa

• AI i machine learning,
• analiza danych,
• automatyzacja,
• backend,
• testy,
• skrypty,
• administracja,
• nauka programowania.

Pełniejszy materiał:

Python - podstawy

Instalacja - Windows

Najprostsza droga to oficjalny instalator z:

https://www.python.org/downloads/windows/

Podczas instalacji warto zaznaczyć:

Add python.exe to PATH

W nowych wersjach Windows można też użyć winget, jeśli pakiet jest dostępny:

winget search Python.Python

Po instalacji:

python --version

albo:

py --version

Instalacja - macOS

Python można zainstalować oficjalnym instalatorem z python.org albo przez Homebrew:

brew install python

Sprawdzenie:

python3 --version

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip python3-venv

Sprawdzenie:

python3 --version

Uruchamianie

Plik:

guess.py

Windows:

python guess.py

Linux/macOS:

python3 guess.py

Python zwykle nie tworzy natywnej binarki. Kod wykonuje interpreter.

Zgadnij liczbę

import random

secret = random.randint(0, 100)

while True:
    try:
        guess = int(input("Podaj liczbę 0-100: "))
    except ValueError:
        print("Podaj poprawną liczbę.")
        continue

    if guess < secret:
        print("Za mało!")
    elif guess > secret:
        print("Za dużo!")
    else:
        print("Brawo!")
        break

2. JavaScript

Co to jest

JavaScript jest podstawowym językiem programowania przeglądarek internetowych.

Standard języka nazywa się ECMAScript i jest rozwijany przez TC39. Popularne silniki to m.in. V8, SpiderMonkey i JavaScriptCore.

Poza przeglądarką JavaScript działa przede wszystkim dzięki Node.js.

Pełniejsze materiały:

• JavaScript - kompendium
• Node.js

Gdzie się go używa

• frontend WWW,
• aplikacje SPA,
• Node.js,
• API,
• serverless,
• aplikacje desktopowe,
• rozszerzenia,
• tooling.

Instalacja - Windows

Do pracy poza przeglądarką instalujemy Node.js:

https://nodejs.org/

Najwygodniej wybrać aktualną wersję LTS.

Po instalacji:

node --version
npm --version

Można też użyć menedżera wersji Node, np. nvm-windows.

Instalacja - macOS

Homebrew:

brew install node

Sprawdzenie:

node --version
npm --version

W projektach warto rozważyć menedżer wersji, np. nvm, fnm lub volta.

Instalacja - Linux / Debian

Najprościej:

sudo apt update
sudo apt install nodejs npm

Sprawdzenie:

node --version
npm --version

Pakiet Debiana może być starszy od aktualnego LTS Node.js. Przy pracy projektowej warto użyć menedżera wersji.

Uruchamianie

node guess.js

Zgadnij liczbę

const readline = require("node:readline");

const rl = readline.createInterface({
  input: process.stdin,
  output: process.stdout
});

const secret = Math.floor(Math.random() * 101);

function ask() {
  rl.question("Podaj liczbę 0-100: ", (answer) => {
    const guess = Number(answer);

    if (!Number.isInteger(guess)) {
      console.log("Podaj poprawną liczbę.");
      ask();
      return;
    }

    if (guess < secret) {
      console.log("Za mało!");
      ask();
    } else if (guess > secret) {
      console.log("Za dużo!");
      ask();
    } else {
      console.log("Brawo!");
      rl.close();
    }
  });
}

ask();

3. TypeScript

Co to jest

TypeScript jest rozwijanym przez Microsoft nadzbiorem JavaScriptu.

Dodaje m.in.:

• statyczne typowanie,
• interfejsy,
• typy generyczne,
• lepszą analizę kodu,
• wcześniejsze wykrywanie wielu błędów.

TypeScript jest zwykle zamieniany na JavaScript.

Gdzie się go używa

• React,
• Angular,
• Vue,
• Node.js,
• duże frontendowe aplikacje,
• backend,
• biblioteki,
• narzędzia deweloperskie.

TypeScript korzysta z tego samego ekosystemu Node.js, więc przyda się:

Node.js

Instalacja - Windows

Najpierw Node.js:

https://nodejs.org/

Potem w katalogu projektu:

mkdir ts-guess
cd ts-guess
npm init -y
npm install --save-dev typescript @types/node

Instalacja - macOS

brew install node
mkdir ts-guess
cd ts-guess
npm init -y
npm install --save-dev typescript @types/node

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install nodejs npm

mkdir ts-guess
cd ts-guess
npm init -y
npm install --save-dev typescript @types/node

Sprawdzenie

npx tsc --version

Kompilacja

npx tsc guess.ts --target ES2022 --module commonjs

Powstanie:

guess.js

Uruchamiamy:

node guess.js

Zgadnij liczbę

import * as readline from "node:readline";

const rl = readline.createInterface({
  input: process.stdin,
  output: process.stdout
});

const secret: number = Math.floor(Math.random() * 101);

function ask(): void {
  rl.question("Podaj liczbę 0-100: ", (answer: string) => {
    const guess: number = Number(answer);

    if (!Number.isInteger(guess)) {
      console.log("Podaj poprawną liczbę.");
      ask();
      return;
    }

    if (guess < secret) {
      console.log("Za mało!");
      ask();
    } else if (guess > secret) {
      console.log("Za dużo!");
      ask();
    } else {
      console.log("Brawo!");
      rl.close();
    }
  });
}

ask();

4. Java

Co to jest

Java jest statycznie typowanym językiem uruchamianym zwykle na JVM - Java Virtual Machine.

Kod źródłowy kompilujemy do bytecode'u:

.java -> javac -> .class -> JVM

Głównym otwartym projektem implementacji jest OpenJDK.

Gdzie się jej używa

• backend enterprise,
• bankowość,
• systemy korporacyjne,
• duże systemy serwerowe,
• aplikacje JVM,
• istniejące projekty Android.

Instalacja - Windows

Najprościej zainstalować JDK - np. build OpenJDK od Eclipse Temurin:

https://adoptium.net/

Po instalacji:

java --version
javac --version

Instalacja - macOS

Przez Homebrew:

brew install openjdk

Sprawdzenie:

java --version
javac --version

Można też użyć dystrybucji Temurin lub SDKMAN!.

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install default-jdk

Sprawdzenie:

java --version
javac --version

Kompilacja

Plik:

Guess.java

Kompilujemy:

javac Guess.java

Powstanie:

Guess.class

Uruchomienie:

java Guess

Zgadnij liczbę

import java.util.Random;
import java.util.Scanner;

public class Guess {
    public static void main(String[] args) {
        Random random = new Random();
        Scanner scanner = new Scanner(System.in);

        int secret = random.nextInt(101);

        while (true) {
            System.out.print("Podaj liczbę 0-100: ");

            if (!scanner.hasNextInt()) {
                scanner.next();
                System.out.println("Podaj poprawną liczbę.");
                continue;
            }

            int guess = scanner.nextInt();

            if (guess < secret) {
                System.out.println("Za mało!");
            } else if (guess > secret) {
                System.out.println("Za dużo!");
            } else {
                System.out.println("Brawo!");
                break;
            }
        }

        scanner.close();
    }
}

5. C

Co to jest

C jest jednym z najważniejszych języków w historii informatyki i nadal jednym z fundamentów współczesnych systemów.

Nie posiada garbage collectora. Programista ma bardzo dużą kontrolę nad pamięcią i reprezentacją danych.

Pełniejszy materiał TechHandbooka:

C - czytanie, kompilacja i debugowanie

Gdzie się go używa

• systemy operacyjne,
• kernela,
• sterowniki,
• embedded,
• firmware,
• mikrokontrolery,
• biblioteki,
• narzędzia Unix.

Instalacja - Windows

Najbardziej typowe opcje to:

Visual Studio Build Tools / MSVC

Instalujemy Visual Studio lub Build Tools z komponentem:

Desktop development with C++

Kompilator:

cl

MSYS2 + GCC

https://www.msys2.org/

Po instalacji można korzystać z GCC w środowisku MSYS2.

Instalacja - macOS

Apple udostępnia Clang w Command Line Tools:

xcode-select --install

Sprawdzenie:

clang --version

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install build-essential

Sprawdzenie:

gcc --version

Kompilacja

Linux:

gcc -Wall -Wextra -O2 guess.c -o guess
./guess

macOS:

clang -Wall -Wextra -O2 guess.c -o guess
./guess

MSVC:

cl /W4 guess.c
.\guess.exe

Zgadnij liczbę

#include <stdio.h>
#include <stdlib.h>
#include <time.h>

int main(void) {
    srand((unsigned)time(NULL));

    int secret = rand() % 101;
    int guess;

    while (1) {
        printf("Podaj liczbe 0-100: ");

        if (scanf("%d", &guess) != 1) {
            return 1;
        }

        if (guess < secret) {
            puts("Za malo!");
        } else if (guess > secret) {
            puts("Za duzo!");
        } else {
            puts("Brawo!");
            break;
        }
    }

    return 0;
}

6. C++

Co to jest

C++ wyrósł z C, ale dziś jest ogromnym, niezależnym językiem.

Obsługuje m.in.:

• programowanie proceduralne,
• programowanie obiektowe,
• szablony,
• programowanie generyczne,
• programowanie funkcyjne,
• niskopoziomową kontrolę nad pamięcią.

Standard rozwija komitet ISO C++ WG21.

Gdzie się go używa

• gry,
• Unreal Engine,
• silniki,
• przeglądarki,
• bazy danych,
• aplikacje desktopowe,
• oprogramowanie czasu rzeczywistego,
• systemy wysokiej wydajności.

Instalacja - Windows

Najwygodniej użyć Visual Studio lub Visual Studio Build Tools.

W instalatorze wybieramy:

Desktop development with C++

Sprawdzenie w Developer Command Prompt:

cl

Alternatywa: MSYS2 + GCC/Clang.

Instalacja - macOS

xcode-select --install

Sprawdzenie:

clang++ --version

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install build-essential

Sprawdzenie:

g++ --version

Kompilacja

Linux:

g++ -std=c++20 -Wall -Wextra -O2 guess.cpp -o guess
./guess

macOS:

clang++ -std=c++20 -Wall -Wextra -O2 guess.cpp -o guess
./guess

Windows / MSVC:

cl /std:c++20 /EHsc guess.cpp
.\guess.exe

Zgadnij liczbę

#include <iostream>
#include <random>

int main() {
    std::random_device rd;
    std::mt19937 generator(rd());
    std::uniform_int_distribution<int> distribution(0, 100);

    const int secret = distribution(generator);
    int guess = 0;

    while (true) {
        std::cout << "Podaj liczbe 0-100: ";

        if (!(std::cin >> guess)) {
            return 1;
        }

        if (guess < secret) {
            std::cout << "Za malo!\n";
        } else if (guess > secret) {
            std::cout << "Za duzo!\n";
        } else {
            std::cout << "Brawo!\n";
            break;
        }
    }
}

7. C

Co to jest

C# jest głównym językiem platformy .NET.

Rozwija go Microsoft wraz ze społecznością .NET.

Kod jest kompilowany do IL, a następnie wykonywany przez środowisko .NET.

Gdzie się go używa

• ASP.NET Core,
• backend,
• aplikacje biznesowe,
• desktop,
• Azure,
• Unity,
• narzędzia serwerowe.

Instalacja - Windows

Oficjalny .NET SDK:

https://dotnet.microsoft.com/download

Można też użyć winget:

winget search Microsoft.DotNet.SDK

Po instalacji:

dotnet --version

Instalacja - macOS

Oficjalny instalator .NET albo Homebrew:

brew install --cask dotnet-sdk

Sprawdzenie:

dotnet --version

Instalacja - Linux / Debian

Microsoft publikuje oficjalne repozytoria dla wspieranych wersji Debiana.

Po dodaniu repozytorium Microsoftu instalujemy SDK, np.:

sudo apt update
sudo apt install dotnet-sdk-10.0

Sprawdzenie:

dotnet --version
dotnet --list-sdks

Numer pakietu zależy od aktualnej wersji .NET i wersji Debiana. Warto sprawdzić aktualną instrukcję Microsoftu przed instalacją.

Tworzenie projektu

dotnet new console -n Guess
cd Guess

Kod zapisujemy w:

Program.cs

Uruchomienie:

dotnet run

Kompilacja:

dotnet build

Publikacja:

dotnet publish -c Release

Zgadnij liczbę

int secret = Random.Shared.Next(0, 101);

while (true)
{
    Console.Write("Podaj liczbę 0-100: ");

    if (!int.TryParse(Console.ReadLine(), out int guess))
    {
        Console.WriteLine("Podaj poprawną liczbę.");
        continue;
    }

    if (guess < secret)
    {
        Console.WriteLine("Za mało!");
    }
    else if (guess > secret)
    {
        Console.WriteLine("Za dużo!");
    }
    else
    {
        Console.WriteLine("Brawo!");
        break;
    }
}

8. Go

Co to jest

Go jest kompilowanym językiem stworzonym w Google.

Język stawia na:

• prostotę,
• szybkie kompilowanie,
• łatwe budowanie programów sieciowych,
• współbieżność,
• wygodne wdrażanie pojedynczych binarek.

Pełniejszy materiał:

Go - czytanie kodu

Gdzie się go używa

• backend,
• API,
• mikroserwisy,
• chmura,
• DevOps,
• CLI,
• systemy sieciowe,
• infrastruktura.

Instalacja - Windows

Oficjalny instalator:

https://go.dev/dl/

Po instalacji:

go version

Instalacja - macOS

Oficjalny pakiet z go.dev albo:

brew install go

Sprawdzenie:

go version

Instalacja - Linux / Debian

Najprościej:

sudo apt update
sudo apt install golang-go

Sprawdzenie:

go version

Pakiet Debiana może być starszy. Najnowszy toolchain można zainstalować z archiwum ze strony:

https://go.dev/dl/

Uruchamianie

Bez tworzenia finalnego pliku:

go run guess.go

Kompilacja:

go build -o guess guess.go

Windows utworzy:

guess.exe

Linux/macOS:

./guess

Zgadnij liczbę

package main

import (
    "fmt"
    "math/rand"
)

func main() {
    secret := rand.Intn(101)

    for {
        var guess int

        fmt.Print("Podaj liczbę 0-100: ")

        if _, err := fmt.Scan(&guess); err != nil {
            fmt.Println("Błąd wejścia.")
            return
        }

        if guess < secret {
            fmt.Println("Za mało!")
        } else if guess > secret {
            fmt.Println("Za dużo!")
        } else {
            fmt.Println("Brawo!")
            break
        }
    }
}

9. Rust

Co to jest

Rust jest językiem systemowym nastawionym na wydajność i bezpieczeństwo pamięci.

Najbardziej charakterystycznym elementem jest system:

• ownership,
• borrowing,
• lifetimes.

Wiele błędów, które w C lub C++ pojawiłyby się podczas działania programu, Rust próbuje wychwycić podczas kompilacji.

Gdzie się go używa

• CLI,
• systemy,
• infrastruktura,
• sieci,
• WebAssembly,
• komponenty wysokiej wydajności,
• biblioteki,
• elementy systemów operacyjnych.

Instalacja - Windows

Oficjalna metoda:

https://rustup.rs/

Pobieramy i uruchamiamy:

rustup-init.exe

Na Windows Rust może wymagać narzędzi kompilacyjnych Visual Studio Build Tools.

Sprawdzenie:

rustc --version
cargo --version

Instalacja - macOS

curl --proto '=https' --tlsv1.2 -sSf https://sh.rustup.rs | sh

Po instalacji:

source "$HOME/.cargo/env"

Instalacja - Linux / Debian

Tak samo jak na innych systemach Unix:

curl --proto '=https' --tlsv1.2 -sSf https://sh.rustup.rs | sh

Następnie:

source "$HOME/.cargo/env"

Sprawdzenie:

rustc --version
cargo --version

Projekt

cargo new guess
cd guess
cargo add rand

Kod:

src/main.rs

Uruchomienie:

cargo run

Kompilacja release:

cargo build --release

Zgadnij liczbę

use rand::Rng;
use std::io;

fn main() {
    let secret = rand::rng().random_range(0..=100);

    loop {
        println!("Podaj liczbę 0-100:");

        let mut input = String::new();

        io::stdin()
            .read_line(&mut input)
            .expect("Nie udało się odczytać wejścia");

        let guess: i32 = match input.trim().parse() {
            Ok(number) => number,
            Err(_) => {
                println!("Podaj poprawną liczbę.");
                continue;
            }
        };

        if guess < secret {
            println!("Za mało!");
        } else if guess > secret {
            println!("Za dużo!");
        } else {
            println!("Brawo!");
            break;
        }
    }
}

10. PHP

Co to jest

PHP jest językiem zaprojektowanym przede wszystkim do aplikacji webowych po stronie serwera.

Współczesny PHP ma:

• klasy,
• interfejsy,
• typy,
• wyjątki,
• atrybuty,
• frameworki,
• menedżer pakietów Composer.

Gdzie się go używa

• WordPress,
• Drupal,
• Magento,
• Laravel,
• Symfony,
• CMS-y,
• sklepy,
• backend WWW.

Instalacja - Windows

Można pobrać oficjalne binaria:

https://windows.php.net/download/

Po rozpakowaniu katalog z php.exe dodajemy do PATH.

Sprawdzenie:

php --version

Popularne są również zestawy takie jak XAMPP, ale do nauki CLI wystarczy sam PHP.

Instalacja - macOS

Najprościej przez Homebrew:

brew install php

Sprawdzenie:

php --version

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install php-cli

Sprawdzenie:

php --version

Uruchamianie

php guess.php

Zgadnij liczbę

<?php

$secret = random_int(0, 100);

while (true) {
    $input = readline("Podaj liczbę 0-100: ");

    if (!is_numeric($input)) {
        echo "Podaj poprawną liczbę.\n";
        continue;
    }

    $guess = (int) $input;

    if ($guess < $secret) {
        echo "Za mało!\n";
    } elseif ($guess > $secret) {
        echo "Za dużo!\n";
    } else {
        echo "Brawo!\n";
        break;
    }
}

11. Kotlin

Co to jest

Kotlin jest nowoczesnym, statycznie typowanym językiem rozwijanym przez JetBrains.

Najczęściej pracuje na JVM, ale potrafi również kompilować się do JavaScriptu i kodu natywnego.

Gdzie się go używa

• Android,
• backend JVM,
• aplikacje wieloplatformowe,
• współczesne projekty zastępujące część kodu Javy.

Instalacja - Windows

Oficjalna dokumentacja Kotlin dla kompilatora CLI zaleca na Windows instalację ręczną.

Pobieramy Kotlin Compiler z:

https://github.com/JetBrains/kotlin/releases

Rozpakowujemy archiwum i dodajemy:

kotlinc\bin

do PATH.

Potrzebny jest również JDK.

Sprawdzenie:

kotlinc -version

Instalacja - macOS

Wygodnie przez SDKMAN!:

sdk install kotlin

albo Homebrew:

brew install kotlin

Potrzebny jest JDK.

Instalacja - Linux / Debian

Najpierw Java:

sudo apt update
sudo apt install default-jdk

Następnie SDKMAN! i:

sdk install kotlin

Sprawdzenie:

kotlinc -version

Kompilacja

kotlinc guess.kt -include-runtime -d guess.jar

Uruchomienie:

java -jar guess.jar

Zgadnij liczbę

import kotlin.random.Random

fun main() {
    val secret = Random.nextInt(0, 101)

    while (true) {
        print("Podaj liczbę 0-100: ")

        val guess = readln().toIntOrNull()

        if (guess == null) {
            println("Podaj poprawną liczbę.")
            continue
        }

        when {
            guess < secret -> println("Za mało!")
            guess > secret -> println("Za dużo!")
            else -> {
                println("Brawo!")
                break
            }
        }
    }
}

12. Swift

Co to jest

Swift jest językiem stworzonym przez Apple jako współczesny następca Objective-C.

Jest statycznie typowany, kompilowany i rozwijany jako projekt open source.

Swift działa nie tylko na macOS - oficjalne toolchainy istnieją również dla Linuxa i Windowsa.

Gdzie się go używa

• iOS,
• macOS,
• iPadOS,
• watchOS,
• tvOS,
• CLI,
• część backendów.

Instalacja - Windows

Swift posiada oficjalne wsparcie dla Windowsa.

Najpierw instalujemy wymagane narzędzia Visual Studio, a następnie toolchain Swift. Oficjalna instrukcja udostępnia instalację przez WinGet.

Dokumentacja:

https://www.swift.org/install/windows/

Po instalacji:

swift --version

Instalacja - macOS

Jeżeli tworzysz aplikacje dla platform Apple, podstawowym środowiskiem jest Xcode.

Można też użyć oficjalnego swiftly.

Dokumentacja:

https://www.swift.org/install/macos/

Sprawdzenie:

swift --version

Instalacja - Linux / Debian

Swift.org udostępnia oficjalne instrukcje również dla Debiana:

https://www.swift.org/install/linux/debian/

Współczesna instalacja może korzystać z swiftly.

Po instalacji:

swift --version

Uruchamianie

Bez kompilowania finalnego programu:

swift guess.swift

Kompilacja:

swiftc guess.swift -o guess

Uruchomienie Linux/macOS:

./guess

Windows:

.\guess.exe

Zgadnij liczbę

let secret = Int.random(in: 0...100)

while true {
    print("Podaj liczbę 0-100: ", terminator: "")

    guard let line = readLine(),
          let guess = Int(line) else {
        print("Podaj poprawną liczbę.")
        continue
    }

    if guess < secret {
        print("Za mało!")
    } else if guess > secret {
        print("Za dużo!")
    } else {
        print("Brawo!")
        break
    }
}

13. Dart

Co to jest

Dart jest rozwijanym przez Google językiem ogólnego przeznaczenia.

Najbardziej kojarzy się z Flutterem.

Gdzie się go używa

• Flutter,
• Android,
• iOS,
• desktop,
• web,
• aplikacje wieloplatformowe,
• CLI.

Instalacja - Windows

Oficjalna dokumentacja:

https://dart.dev/get-dart

Można zainstalować samo Dart SDK albo Flutter SDK, które zawiera Dart.

Po instalacji:

dart --version

Instalacja - macOS

Przez Homebrew:

brew tap dart-lang/dart
brew install dart

Jeśli instalujesz Fluttera, Dart jest już częścią środowiska.

Instalacja - Linux / Debian

Dart udostępnia oficjalne repozytorium APT.

Aktualną procedurę dodania repozytorium należy sprawdzić na:

https://dart.dev/get-dart

Po skonfigurowaniu repozytorium:

sudo apt update
sudo apt install dart

Sprawdzenie:

dart --version

Uruchamianie

dart run guess.dart

Kompilacja do wykonywalnego pliku:

dart compile exe guess.dart -o guess

Zgadnij liczbę

import 'dart:io';
import 'dart:math';

void main() {
  final secret = Random().nextInt(101);

  while (true) {
    stdout.write('Podaj liczbę 0-100: ');

    final input = stdin.readLineSync();
    final guess = int.tryParse(input ?? '');

    if (guess == null) {
      print('Podaj poprawną liczbę.');
      continue;
    }

    if (guess < secret) {
      print('Za mało!');
    } else if (guess > secret) {
      print('Za dużo!');
    } else {
      print('Brawo!');
      break;
    }
  }
}

14. Ruby

Co to jest

Ruby jest dynamicznym językiem stworzonym przez Yukihiro „Matz” Matsumoto.

Stawia mocno na czytelność i wygodę programisty.

Gdzie się go używa

• Ruby on Rails,
• aplikacje webowe,
• skrypty,
• automatyzacja,
• istniejące systemy biznesowe.

Instalacja - Windows

Najwygodniej użyć RubyInstaller:

https://rubyinstaller.org/

Po instalacji:

ruby --version
gem --version

Instalacja - macOS

Systemowy Ruby nie powinien być traktowany jako środowisko projektowe.

Najprościej:

brew install ruby

Przy wielu projektach warto użyć rbenv albo asdf.

Instalacja - Linux / Debian

Do prostych eksperymentów:

sudo apt update
sudo apt install ruby-full

Sprawdzenie:

ruby --version

Przy pracy projektowej często używa się menedżera wersji.

Uruchamianie

ruby guess.rb

Zgadnij liczbę

secret = rand(0..100)

loop do
  print "Podaj liczbę 0-100: "

  input = gets
  break if input.nil?

  begin
    guess = Integer(input)
  rescue ArgumentError
    puts "Podaj poprawną liczbę."
    next
  end

  if guess < secret
    puts "Za mało!"
  elsif guess > secret
    puts "Za dużo!"
  else
    puts "Brawo!"
    break
  end
end

15. R

Co to jest

R jest językiem i środowiskiem zaprojektowanym przede wszystkim do analizy danych i statystyki.

Rozwijają go R Core Team i R Foundation.

Gdzie się go używa

• statystyka,
• data science,
• bioinformatyka,
• ekonometria,
• badania naukowe,
• wizualizacja,
• raportowanie.

Instalacja - Windows

Instalator pobieramy z CRAN:

https://cran.r-project.org/

Wybieramy:

Download R for Windows

Sprawdzenie:

R --version

Instalacja - macOS

CRAN udostępnia instalator .pkg.

Można też użyć Homebrew:

brew install r

Instalacja - Linux / Debian

Najprościej:

sudo apt update
sudo apt install r-base

Sprawdzenie:

R --version

CRAN publikuje również własne repozytoria dla użytkowników potrzebujących nowszej wersji niż w stabilnym Debianie.

Uruchamianie

Konsola:

R

Skrypt:

Rscript guess.R

Zgadnij liczbę

secret <- sample(0:100, 1)

repeat {
  input <- readline("Podaj liczbę 0-100: ")
  guess <- suppressWarnings(as.integer(input))

  if (is.na(guess)) {
    cat("Podaj poprawną liczbę.\n")
    next
  }

  if (guess < secret) {
    cat("Za mało!\n")
  } else if (guess > secret) {
    cat("Za dużo!\n")
  } else {
    cat("Brawo!\n")
    break
  }
}

16. Scala

Co to jest

Scala jest statycznie typowanym językiem działającym przede wszystkim na JVM.

Łączy:

• programowanie obiektowe,
• programowanie funkcyjne,
• rozbudowany system typów.

Gdzie się jej używa

• backend JVM,
• systemy rozproszone,
• big data,
• Apache Spark,
• aplikacje funkcyjne.

Instalacja - Windows

Oficjalnie rekomendowany jest instalator oparty o Coursier:

https://www.scala-lang.org/download/

Coursier może zainstalować: - JVM, - Scala CLI, - podstawowe narzędzia Scala.

Po instalacji:

scala -version

Instalacja - macOS

Najprościej:

brew install coursier/formulas/coursier
cs setup

Instalacja - Linux / Debian

Dla x86-64 można użyć Coursier:

curl -fL https://github.com/coursier/coursier/releases/latest/download/cs-x86_64-pc-linux.gz | gzip -d > cs
chmod +x cs
./cs setup

Po ponownym uruchomieniu shella:

scala -version

Uruchamianie

Współczesne narzędzia Scala pozwalają uruchomić plik:

scala run guess.scala

Większe projekty używają m.in.:

• sbt,
• Mill,
• Scala CLI.

Zgadnij liczbę

import scala.io.StdIn
import scala.util.Random

@main def guess(): Unit =
  val secret = Random.nextInt(101)
  var found = false

  while !found do
    print("Podaj liczbę 0-100: ")

    StdIn.readLine().toIntOption match
      case None =>
        println("Podaj poprawną liczbę.")

      case Some(value) if value < secret =>
        println("Za mało!")

      case Some(value) if value > secret =>
        println("Za dużo!")

      case Some(_) =>
        println("Brawo!")
        found = true

17. Lua

Co to jest

Lua jest małym, dynamicznym językiem skryptowym powstałym w Brazylii.

Jedną z jego największych zalet jest łatwość osadzania interpretera Lua w innych programach.

Gdzie się go używa

• gry,
• mody,
• silniki,
• konfiguracja,
• embedded scripting,
• OpenResty,
• Neovim.

Instalacja - Windows

Oficjalna strona:

https://www.lua.org/

Na Windows często korzysta się z gotowych binariów, MSYS2 lub menedżera pakietów.

Przy MSYS2 można zainstalować odpowiedni pakiet Lua i używać go w terminalu MSYS2.

Sprawdzenie:

lua -v

Instalacja - macOS

brew install lua

Sprawdzenie:

lua -v

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install lua5.4

Sprawdzenie:

lua5.4 -v

W zależności od konfiguracji system może udostępnić również:

lua

Uruchamianie

lua guess.lua

albo:

lua5.4 guess.lua

Zgadnij liczbę

math.randomseed(os.time())

local secret = math.random(0, 100)

while true do
    io.write("Podaj liczbę 0-100: ")

    local guess = tonumber(io.read())

    if guess == nil then
        print("Podaj poprawną liczbę.")
    elseif guess < secret then
        print("Za mało!")
    elseif guess > secret then
        print("Za dużo!")
    else
        print("Brawo!")
        break
    end
end

18. Julia

Co to jest

Julia została zaprojektowana przede wszystkim do obliczeń naukowych i numerycznych.

Łączy wygodną składnię języka wysokiego poziomu z kompilacją JIT opartą o LLVM.

Gdzie się jej używa

• matematyka,
• fizyka,
• symulacje,
• modelowanie,
• data science,
• optymalizacja,
• HPC.

Instalacja - Windows

Projekt rekomenduje dziś juliaup.

Oficjalna strona:

https://julialang.org/downloads/

Po instalacji:

julia --version

Instalacja - macOS

Również preferowany jest juliaup.

Można też użyć instalatora lub Homebrew.

Sprawdzenie:

julia --version

Instalacja - Linux / Debian

Najlepiej korzystać z oficjalnego juliaup, ponieważ wersja w repozytorium dystrybucji może być starsza.

Dokumentacja:

https://julialang.org/downloads/

Po instalacji:

julia --version

Uruchamianie

REPL:

julia

Plik:

julia guess.jl

Zgadnij liczbę

secret = rand(0:100)

while true
    print("Podaj liczbę 0-100: ")

    input = readline()
    guess = tryparse(Int, input)

    if guess === nothing
        println("Podaj poprawną liczbę.")
    elseif guess < secret
        println("Za mało!")
    elseif guess > secret
        println("Za dużo!")
    else
        println("Brawo!")
        break
    end
end

19. Elixir

Co to jest

Elixir jest językiem funkcyjnym działającym na maszynie wirtualnej BEAM.

BEAM wywodzi się ze świata Erlanga i została zaprojektowana pod kątem:

• współbieżności,
• odporności na błędy,
• systemów rozproszonych,
• długiego działania bez przestojów.

Gdzie się go używa

• backend,
• systemy realtime,
• czaty,
• komunikacja,
• wysokodostępne usługi,
• Phoenix Framework.

Instalacja - Windows

Oficjalne instrukcje:

https://elixir-lang.org/install.html

Elixir wymaga Erlang/OTP.

Na Windows najwygodniej korzystać z oficjalnych pakietów lub menedżera wersji wspieranego przez ekosystem.

Sprawdzenie:

elixir --version

Instalacja - macOS

Homebrew:

brew install elixir

Sprawdzenie:

elixir --version

Instalacja - Linux / Debian

Do prostych eksperymentów:

sudo apt update
sudo apt install elixir erlang-dev

Sprawdzenie:

elixir --version

W projektach produkcyjnych warto kontrolować dokładną parę wersji Elixir + Erlang/OTP.

Uruchamianie

Skrypt:

guess.exs

Uruchomienie:

elixir guess.exs

Większe projekty:

mix new my_app

Zgadnij liczbę

secret = :rand.uniform(101) - 1

ask = fn ask ->
  input =
    "Podaj liczbę 0-100: "
    |> IO.gets()
    |> String.trim()

  case Integer.parse(input) do
    {guess, ""} when guess < secret ->
      IO.puts("Za mało!")
      ask.(ask)

    {guess, ""} when guess > secret ->
      IO.puts("Za dużo!")
      ask.(ask)

    {_, ""} ->
      IO.puts("Brawo!")

    _ ->
      IO.puts("Podaj poprawną liczbę.")
      ask.(ask)
  end
end

ask.(ask)

W tym przykładzie „pętla” jest zrealizowana rekurencyjnie, co dobrze pokazuje funkcyjny charakter języka.

20. Solidity

Co to jest

Solidity jest językiem przeznaczonym do smart kontraktów działających przede wszystkim na Ethereum Virtual Machine.

To nie jest zwykły język aplikacji desktopowej czy CLI.

Program po wdrożeniu działa w środowisku blockchaina.

Gdzie się go używa

• smart kontrakty,
• tokeny,
• DeFi,
• DAO,
• NFT,
• aplikacje EVM,
• logika blockchain.

Instalacja - Windows

Do pierwszych eksperymentów można nie instalować nic lokalnie i użyć:

https://remix.ethereum.org/

Lokalnie można użyć kompilatora z ekosystemu Node.js.

Najpierw Node.js, potem:

npm install --global solc

Sprawdzenie:

solcjs --version

Instalacja - macOS

Node.js:

brew install node

Solidity:

npm install --global solc

Sprawdzenie:

solcjs --version

Instalacja - Linux / Debian

sudo apt update
sudo apt install nodejs npm
sudo npm install --global solc

Sprawdzenie:

solcjs --version

Oficjalna dokumentacja opisuje także natywne binaria i inne metody instalacji:

https://docs.soliditylang.org/

Kompilacja

solcjs --bin --abi GuessNumber.sol

Powstaną m.in.:

• bytecode,
• ABI.

Sama kompilacja nie „uruchamia” kontraktu.

Do wykonania potrzebujesz EVM:

• Remix VM,
• lokalnego blockchaina,
• sieci testowej,
• prawdziwej sieci.

Zgadnij liczbę - wersja kontraktowa

// SPDX-License-Identifier: MIT
pragma solidity ^0.8.0;

contract GuessNumber {
    uint8 private immutable secret;

    constructor(uint8 _secret) {
        require(_secret <= 100, "Secret must be 0-100");
        secret = _secret;
    }

    function guess(uint8 number) public view returns (string memory) {
        require(number <= 100, "Guess must be 0-100");

        if (number < secret) {
            return "Za malo!";
        }

        if (number > secret) {
            return "Za duzo!";
        }

        return "Brawo!";
    }
}

Ważne: blockchain nie ma naprawdę prywatnych danych

Słowo:

private

ogranicza dostęp z poziomu kontraktu, ale nie sprawia, że wartość staje się tajna dla świata.

Stan publicznego blockchaina można analizować.

Dlatego taka zgadywanka jest dobrym przykładem składni, ale kiepskim projektem prawdziwej gry wymagającej sekretu.

Interpreter, kompilator, VM i JIT - czym się różnią?

Po dwudziestu przykładach widać, że słowo „uruchomić program” może oznaczać bardzo różne rzeczy.

Kod natywny

C, C++, Go, Rust i Swift mogą zostać skompilowane do kodu wykonywanego bezpośrednio przez procesor:

kod źródłowy
    |
    v
kompilator
    |
    v
plik wykonywalny
    |
    v
CPU

Przykład:

gcc hello.c -o hello
./hello

Maszyna wirtualna

Java:

.java -> javac -> .class -> JVM

Kotlin i Scala bardzo często korzystają z tej samej JVM.

C# działa w ekosystemie .NET.

Elixir działa na BEAM.

Solidity działa na EVM.

JIT

JIT oznacza:

Just-In-Time Compilation

Fragmenty programu są kompilowane podczas działania.

Mechanizmy JIT występują m.in. w:

• JavaScript,
• JVM,
• .NET,
• Julii,
• Darcie.

Interpreter

Python, Ruby, PHP, R i Lua często nazywa się językami interpretowanymi.

To użyteczne uproszczenie, ale współczesne implementacje mogą po drodze używać:

• bytecode'u,
• maszyny wirtualnej,
• JIT,
• natywnych bibliotek.

Granica nie jest więc tak prosta jak:

kompilowany vs interpretowany

Ta sama logika, dwadzieścia składni

Każda nasza gra realizuje mniej więcej ten sam algorytm:

wylosuj liczbę 0-100

dopóki gracz nie zgadł:
    pobierz wartość

    jeśli wejście jest niepoprawne:
        poproś ponownie

    jeśli liczba jest mniejsza:
        napisz "Za mało"

    jeśli liczba jest większa:
        napisz "Za dużo"

    jeśli jest równa:
        napisz "Brawo"
        zakończ

To bardzo ważna obserwacja.

Po nauczeniu się programowania jako sposobu myślenia kolejny język oznacza zwykle poznanie:

• nowej składni,
• innego systemu typów,
• innego modelu pamięci,
• nowych bibliotek,
• nowego toolchainu,
• nowego sposobu budowania i wdrażania.

Sam algorytm pozostaje ten sam.

Jak rozpoznawać projekt po plikach?

Wchodzisz do nieznanego repozytorium. Zanim otworzysz kod, warto spojrzeć na pliki w katalogu głównym.

Python

pyproject.toml
requirements.txt
setup.py
*.py

Zobacz:

Python - podstawy

JavaScript / TypeScript

package.json
package-lock.json
pnpm-lock.yaml
yarn.lock
tsconfig.json

Zobacz:

• JavaScript - kompendium
• Node.js

Java

pom.xml
build.gradle
build.gradle.kts

C

Makefile
CMakeLists.txt
*.c
*.h

Zobacz:

C - czytanie, kompilacja i debugowanie

C++

CMakeLists.txt
*.cpp
*.hpp

C

*.csproj
*.sln

Go

go.mod
go.sum
*.go

Zobacz:

Go - czytanie kodu

Rust

Cargo.toml
Cargo.lock
src/main.rs
src/lib.rs

Kotlin

build.gradle.kts
settings.gradle.kts
*.kt

Swift

Package.swift
*.swift

Dart

pubspec.yaml
*.dart

Ruby

Gemfile
Gemfile.lock
*.rb

R

*.R
DESCRIPTION
renv.lock

Scala

build.sbt
*.scala

Elixir

mix.exs
mix.lock
*.ex
*.exs

Solidity

*.sol
hardhat.config.*
foundry.toml

Samo rozpoznanie ekosystemu to już bardzo praktyczna umiejętność.

Które języki są do siebie podobne?

Rodzina składni C

Podobne nawiasy, operatory i wiele podstawowych konstrukcji znajdziesz w:

• C,
• C++,
• Java,
• C#,
• JavaScript,
• TypeScript,
• Go,
• Rust,
• Swift,
• Kotlin,
• Solidity.

To nie oznacza, że języki działają tak samo.

Oznacza tylko, że kod może na pierwszy rzut oka wyglądać znajomo.

JVM

Wspólną platformę wykorzystują m.in.:

• Java,
• Kotlin,
• Scala.

Mogą korzystać z ogromnego ekosystemu bibliotek JVM.

Web

Najczęściej spotkasz:

• JavaScript,
• TypeScript,
• PHP,
• Python,
• Ruby,
• Java,
• C#,
• Go,
• Elixir.

Systemy

Najbardziej charakterystyczna grupa:

• C,
• C++,
• Rust.

Go często stoi krok wyżej od sprzętu, ale jest bardzo mocny w narzędziach systemowych i infrastrukturalnych.

Mobile

• Kotlin - Android,
• Swift - platformy Apple,
• Dart - Flutter.

Dane i nauka

• Python,
• R,
• Julia,
• Scala.

Czy trzeba znać wszystkie?

Nie.

Dużo bardziej wartościowe jest dobre opanowanie kilku technologii niż powierzchowne nauczenie się dwudziestu języków.

Warto jednak rozpoznawać wszystkie.

Dzięki temu po zobaczeniu:

Cargo.toml

wiesz, że wszedłeś do projektu Rust.

Po zobaczeniu:

go.mod

wiesz, że to Go.

Po zobaczeniu:

mix.exs

wiesz, że to Elixir.

Po zobaczeniu:

pubspec.yaml

spodziewasz się Darta lub Fluttera.

To często wystarczy, żeby wiedzieć:

• czego szukać w dokumentacji,
• jaki toolchain zainstalować,
• jakiego polecenia build szukać,
• jakiego rodzaju błędów się spodziewać.

Gdyby zapamiętać tylko jedno zdanie o każdym

Python - prosty język o gigantycznym ekosystemie, szczególnie mocny w AI, danych i automatyzacji.

JavaScript - podstawowy język programowania przeglądarki, który wyszedł również na serwery.

TypeScript - JavaScript z typami i większą kontrolą nad dużym projektem.

Java - jeden z głównych języków wielkich systemów biznesowych i świata JVM.

C - język fundamentów systemów operacyjnych, embedded i bibliotek.

C++ - ogromna kontrola i wydajność za cenę dużej złożoności.

C# - współczesny język ekosystemu .NET, mocny w backendzie, biznesie i grach.

Go - prosty, kompilowany język świetny do backendu, CLI i infrastruktury.

Rust - język systemowy łączący wysoką wydajność z mocnym bezpieczeństwem pamięci.

PHP - jeden z filarów backendu WWW, który nadal obsługuje ogromną część internetu.

Kotlin - współczesny język JVM i jeden z podstawowych języków Androida.

Swift - podstawowy nowoczesny język platform Apple, działający również poza macOS.

Dart - język kojarzony przede wszystkim z wieloplatformowym Flutterem.

Ruby - dynamiczny język nastawiony na wygodę programisty, najbardziej znany z Rails.

R - wyspecjalizowane narzędzie do statystyki i analizy danych.

Scala - JVM połączona z mocnym programowaniem funkcyjnym i rozbudowanym systemem typów.

Lua - mały język świetny do osadzania wewnątrz innych aplikacji.

Julia - język obliczeń naukowych próbujący połączyć wygodę z dużą wydajnością.

Elixir - język do współbieżnych i odpornych systemów działających na BEAM.

Solidity - język smart kontraktów świata EVM.

Co z językami, których nie ma na liście?

Brak języka w tym zestawieniu nie oznacza, że jest martwy.

Assembly

Assembler zasługuje na osobny artykuł.

Nie istnieje jeden uniwersalny język Assembly. Kod zależy od architektury procesora, np.: - MOS 6502, - x86, - x86-64, - ARM, - RISC-V.

Assembler będzie trzecim artykułem tej serii.

Ada

Ada również dostanie osobny, rozbudowany materiał.

To język nadal używany tam, gdzie szczególnie ważne są:

• przewidywalność,
• bezpieczeństwo,
• możliwość dokładnej analizy programu,
• systemy safety-critical.

Ada będzie czwartym artykułem serii.

FORTRAN i COBOL

Oba języki nadal wykonują prawdziwą pracę.

Umieścimy je jednak w osobnym materiale historycznym, ponieważ ich znaczenie jest dużo większe niż obecna liczba nowych projektów.

Objective-C

Nadal występuje w ogromnej ilości istniejącego kodu Apple, ale w nowych projektach jego rolę w dużej mierze przejął Swift.

Perl

Perl ciągle występuje w starszych systemach i automatyzacji, lecz znacznie rzadziej wybiera się go do nowych aplikacji.

Zig

Zig jest ciekawym współczesnym językiem systemowym i warto go obserwować, ale jego ekosystem i rynek są nadal dużo mniejsze niż C, C++ czy Rust.

Dlaczego właśnie te 20?

Nie istnieje jeden obiektywny ranking języków programowania.

Różne zestawienia mierzą różne rzeczy:

• GitHub - aktywność w repozytoriach,
• Stack Overflow - deklaracje programistów,
• TIOBE - widoczność i obecność języka w różnych źródłach,
• RedMonk - połączenie danych o kodzie i dyskusjach programistycznych.

Dlatego zamiast pytać:

Który język jest dokładnie numerem 17?

lepiej zapytać:

Jakie języki powinienem rozpoznawać, żeby rozumieć współczesny krajobraz programowania?

I właśnie na to pytanie odpowiada ta lista.

Ściąga: instalacja na trzech systemach

Dalsza nauka w TechHandbooku

Jeżeli po tym przeglądzie chcesz wejść głębiej:

• C - czytanie, kompilacja i debugowanie
• Go - czytanie kodu
• JavaScript - kompendium
• Node.js
• Python - podstawy
• Debian - shell
• Visual Studio Code
• GitHub

Oficjalne źródła

Stan materiału: wrzesień 2026.

• Python - https://www.python.org/
• Node.js - https://nodejs.org/
• TypeScript - https://www.typescriptlang.org/
• OpenJDK - https://openjdk.org/
• Eclipse Temurin - https://adoptium.net/
• GCC - https://gcc.gnu.org/
• LLVM/Clang - https://llvm.org/
• .NET - https://dotnet.microsoft.com/
• Go - https://go.dev/
• Rust - https://www.rust-lang.org/
• PHP - https://www.php.net/
• Kotlin - https://kotlinlang.org/
• Swift - https://www.swift.org/
• Dart - https://dart.dev/
• Ruby - https://www.ruby-lang.org/
• R - https://www.r-project.org/
• Scala - https://www.scala-lang.org/
• Lua - https://www.lua.org/
• Julia - https://julialang.org/
• Elixir - https://elixir-lang.org/
• Solidity - https://soliditylang.org/

Następne artykuły w serii

1. 20 współczesnych języków programowania, które warto znać - ten artykuł.
2. Stare języki programowania, które ukształtowały informatykę - FORTRAN, COBOL, ALGOL, BASIC, Pascal, Lisp, Smalltalk, Prolog, Forth, PL/I, Logo i inne.
3. Assembler od podstaw - od rejestrów i pamięci do prawdziwego programu.
4. Ada - język, w którym błędy mają być trudniejsze do popełnienia.